Archie Shepp

دەربارەی ئەکتەر

ئارچی شێپ لە ساڵی ١٩٣٧ لە شاری فۆرت لۆدەردەیل لە ویلایەتی فلۆریدا لەدایکبووە. تەمەنی ٧ ساڵ بوو کاتێک خێزانەکەی ڕوویان لە فیلادلفیا کرد، لە گەڕەکی ڕەشپێستی "خشت حەوشە". لەگەڵ باوکیدا دەستی بە ژەنینی بانجو کردووە، دواتر لە هەمان کاتدا پیانۆ و ساکسۆفۆنی خوێندووە لەگەڵ خوێندنی ناوەندی لە کۆلێژی جێرمانتاون. چووەتە زانکۆ و چووەتە ناو شانۆ و زۆر سەردانی ڕۆماننووس و شاعیرانی وەک لیرۆی جۆنز دەکات و یەکەم شانۆنامەی "کۆمۆنیست"ی نووسیوە، کە تەمثیلێکە لەسەر دۆخی ڕەشپێستی ئەمریکییەکان. لە کۆتاییەکانی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا ئارچی شێپ ڕادیکاڵترین مۆسیقاژەنەکانی ئەو سەردەمەی ناسی: لی مۆرگان، بۆبی تیمۆنس، جیمی گاریسۆن، تێد کرسۆن، بیڤەر هاریس... لەم ماوەیەدا ویژدانی سیاسی لە شانۆنامە و بەرهەمە شانۆییەکاندا دەربڕینێکی دۆزیەوە کە تەنها ڕێگەی پێدەدا بژی. سەرەتای ساڵانی شەستەکان بوو کە سیسیل تایلۆری ناسی و دوو تۆماری لەگەڵدا کرد کە یەکلاکەرەوە دەبن. لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم ئەلبوومی خۆی وەک هاوسەرۆک لەگەڵ بیل دیکسۆن واژۆ کرد. ساڵی دواتر لەگەڵ جۆن چیکای گروپی پێنج هاوچەرخی نیویۆرک دامەزراند و چوار ئەلبوومی بۆ کۆمپانیاکانی فۆنتانا و ستۆریڤیل و ساڤۆی تۆمارکرد و لەگەڵ هەمان گروپ ئەوروپای دۆزیەوە. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٦٤ەوە لەگەڵ کۆمپانیای Impulse کاردەکات: ١٧ ئەلبووم تۆمارکراون لەوانە Four for Trane، Fire Music، Mama too Tight کە لەنێو کلاسیکەکانی مۆسیقای فریدان. هاوکارییەکانی لەگەڵ جۆن کۆلترین لە ساڵی ١٩٦٥ لە فیلمی Ascension شێوەی گرت و خاڵی وەرچەرخانێکی لە مۆسیقای ئاڤانگارددا بوو. بەشداریکردنی لە دروستکردنی سەندیکای ئاوازدانەران لەگەڵ پۆڵ و کارلا بلی، سەن ئاڕ ئەی، ڕۆسوێڵ ڕود، سیسیل تایلۆر، ڕەنگدانەوەی پابەندبوونی شەڕانگێزییەتی. لە مانگی تەمموزی ساڵی ١٩٦٩ بۆ یەکەمجار چووە ئەفریقا بۆ فێستیڤاڵی پان ئەفریقا لە جەزائیر، شارێک کە لەو کاتەدا زۆرێک لە نەیارانی ئەمریکی ڕەشپێستی تێدابوو. بەم بۆنەیەوە ڕاستەوخۆ تۆماری بۆ کۆمپانیای Byg کردووە کە یەکەم ئەلبوومە لە شەش ئەلبوومی زنجیرەی Actuel و لەگەڵ کۆمەڵێک توارێگ لەسەر شانۆ یارییان کردووە. لەو کاتەوە، ئارچی شێپ ڕووبەڕووبوونەوەی مۆسیقی "جیهان" لەگەڵ گووکا لە گوادلۆپ، هەنگارییەکان (سی دی بیبۆپی هەنگاری لەگەڵ میهالی درێش) و چەندانی تر چەند هێندە دەکرد. لە ساڵی ١٩٦٩ەوە لە زانکۆی ئەمهێرس لە ویلایەتی ماساشوستس وانەبێژی مۆسیقای ئێتنۆمیوزیکۆلۆژی بووە؛ لە سەرانسەری جیهاندا بەردەوام بوو لە نمایشکردن و ناسنامەی خۆی وەک مۆسیقژەنێکی ئەمریکی ئەفریقایی دووپاتکردەوە. فرانسیس مارماندێ لە دیکشنەری دو جاز (لەلایەن ڕۆبەرت لافۆنتەوە چاپکراوە) لەسەری نووسیویەتی: "کەسایەتییەکی هونەری و ڕۆشنبیری پلە باڵا، ئارچی شێپ، مۆسیقاژەنی پێشەنگی ئاڤانگاردی ئازاد، توانی بەشداری بکات، بەبێ ئەوەی دەستبەرداری جەوهەری ئەم جوانکارییە بێت، "رێگای شاهانە"ی هونەری جاز. بە قووڵکردنەوەی ڕۆح و پیتی دوو دیوی گۆرانییەکە سەرچاوەی لە مۆسیقای ڕەشپێستی ئەمریکییەوە هاتووە: بلوز و ڕۆحی کە هەرگیز وازیان لێناهێنێت، لە ڕێگەی پارچە کلاسیکەکانەوە یان ئاوازدانەری لەلایەن ئەوەوە (بلاک ئاوی ڕەش لە نووسینی بێسی سمیس یان ماما ڕۆز و هتد) بۆ زیندووکردنەوەی هێزی نامۆیی لە بەرامبەر مۆسیقای ئەوروپیدا، لە تێکەڵەیەکی ناوازەی توندوتیژی بریندار و نۆستالژیای بێ یادەوەریدا. لەم ساڵانەی دواییدا ئارچی شێپ ڕووبەڕووبوونەوە بوێرەکان چەند هێندە دەکات بەبێ ئەوەی هەرگیز لە مەترسیکردن بترسێت.