Luis Buñuel

دەربارەی ئەکتەر

لویس بونویێل پۆرتۆلێس (بە ئیسپانی: [ˈlwis βuˈɲwel poɾtoˈles]؛ ٢٢ی شوباتی ١٩٠٠ – ٢٩ی تەمموزی ١٩٨٣) سینەماکاری ئیسپانی بوو کە لە فەرەنسا و مەکسیک و ئیسپانیا کاری کردووە. بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن زۆرێک لە ڕەخنەگران و مێژوونووسان و دەرهێنەرانی فیلمەوە بە یەکێک لە گەورەترین و کاریگەرترین سینەماکارانی هەموو سەردەمێک دادەنرێت. کارەکانی بونویێل بە سوریالیزمی ئاڤانگارد ناسرابوو کە هەروەها شرۆڤەی سیاسی و تەنزێکی کۆمەڵایەتی تێدابوو. زۆرجار پەیوەندی بە بزووتنەوەی سوریالیستی ساڵانی ١٩٢٠ەوە هەیە، بونویێل لە ساڵانی ١٩٢٠ تا ١٩٧٠ فیلمی دروستکرد. هاوکاری لەگەڵ نیگارکێشی سوریالیستی بەتوانا سەلڤادۆر دالی کردووە لە دروستکردنی فیلمەکانی Un Chien Andalou (1929) کە لە سەردەمی بێدەنگدا دروستکراون و L'Age d'Or (1930). ئەو دوو فیلمە وەک لەدایکبوونی سوریالیزمی سینەمایی سەیر دەکرێن. لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٦٠ پەرەی بە تواناکانی خۆی دا وەک دەرهێنەرێک لە مەکسیک وێنەگرتن و میلۆدرامای زەمینی و مرۆیی وەک گران گازینۆ (١٩٤٧)، لۆس ئۆلڤیدۆس (١٩٥٠) و ئێل (١٩٥٣) دروست کرد. لێرەدایە کە بنەماکانی چیرۆکگێڕانی بەدەستهێناوە. بونویێل لە گواستنەوەی بۆ دروستکردنی فیلمی هونەری، ناتەقلیدی، سوریالیستی و تەنزئامێزی سیاسی. بە فیلمی درامای ئارتهاوسی ئاڵۆزی ئەخلاقی ڤیریدیانا (١٩٦١) کە ڕەخنەی لە دیکتاتۆریەتی فرانسوا گرتبوو، ستایشی زۆری بەدەستهێنا. ئەم فیلمە لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ١٩٦١ خەڵاتی پاڵم دی ئۆری بەدەستهێنا. پاشان لە فیلمی "فریشتەی قڕکەر" (١٩٦٢)، و "سۆز و سۆزی وریایی بۆرژوازی" (١٩٧٢) ڕەخنەی لە بارودۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی گرت کە دواتر خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلمی درێژی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا. هەروەها دەرهێنانی فیلمی "ڕۆژنامەی خزمەتکارێکی ژوور" (١٩٦٤)، و بێل دی جور (١٩٦٧)، هەروەها دوا فیلمی ئەو شتە تەمومژاوییەی ئارەزووی (١٩٧٧)ی دەرهێناوە کە دواتر خەڵاتی کۆمەڵەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی فیلمی بۆ باشترین دەرهێنەر بەدەستهێنا. بونویێل پێنج خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان و دوو خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بەرلین و خەڵاتی بافتا و هەروەها پاڵێوراو بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار بەدەستهێناوە. بونویێل چەندین ڕێزلێنانی وەرگرتووە لەوانە خەڵاتی نیشتمانی بۆ هونەر و زانستەکان بۆ هونەرە جوانەکان لە ساڵی ١٩٧٧، خەڵاتی بەشداریکردنی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی مۆسکۆ لە سینەما لە ساڵی ١٩٧٩، و شێری زێڕینی پیشەیی لە ساڵی ١٩٨٢. جارێک پاڵێوراو بووە بۆ خەڵاتی نۆبڵ لە ئەدەب لە ساڵی ١٩٦٨. حەوت فیلمی بونوێل لە فیلمەکانی Sight & Soundدا جێگیرکراون ڕاپرسییەکی ڕەخنەگران لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ ٢٥٠ فیلمی سەرەکی هەموو سەردەمێک.