Asta Nielsen

دەربارەی ئەکتەر

ئاستا سۆفی ئامالی نیلسن (١٨٨١-١٩٧٢) بە یەکێک لە کەسایەتییە کاریگەرەکانی مێژووی سەرەتایی فیلم دادەنرێت. لە ١١ی ئەیلوولی ١٨٨١ لە شاری کۆپنهاگن لەدایکبووە و لە بارودۆخێکی کەمدا گەورە بووە. باوکی لە گەنجیدا مرد و خێزانەکە ناچار بوو زۆرجار بگوێزرێتەوە. سەرەڕای ئەم بارودۆخە سەختانە، نیلسن تەنانەت لە کچێکی گەنجیشدا پەیوەندییەکی بەهێزی لەگەڵ شانۆکەدا پەرەپێدا. وانەی نواندنی وەرگرتووە و یەکەم ئەزموونی لە شانۆ بچووکەکاندا بەدەستهێناوە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٠١ ببێتە دایکی کچێک. خاڵی وەرچەرخانی یەکلاکەرەوە لە ژیانی هونەریدا لە ساڵی ١٩١٠ بە فیلمی دانیمارکی “Afgrunden” (The Abyss) هات. نمایشە سۆزداری و مۆدێرنەکەی لە شەوێکدا ناوبانگی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە هاوچەرخەکانی، نیلسن بە شێوەیەکی زۆر شانۆیی مامەڵەی نەدەکرد، بەڵکو پشتی بە دەربڕینی وردی دەموچاو و زمانی جەستەی دەوڵەمەند لە ڕووی دەروونییەوە بەستبوو. ئەم شێوازە نوێیەی نواندن وای لێکرد ببێتە یەکێک لە یەکەم ئەستێرە سەرەکییە نێودەوڵەتییەکانی فیلمی بێدەنگ. دوای ماوەیەکی کەم ڕووی لە ئەڵمانیا کرد و لە نێوان ساڵانی ١٩١١ و سەرەتای بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا بووە یەکێک لە خانمە ئەکتەرە زۆر بەدواداچوونەکان. لەگەڵ دەرهێنەر ئوربان گاد کە بۆ ماوەیەک هاوسەرگیری لەگەڵدا کردووە، ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرە فیلمی سەرکەوتوودا گێڕاوە. زۆرجار نیلسن کارەکتەری ژنە بەهێز و سەربەخۆکانی پیشان دەدا کە تەحەدای نۆرمەکانی کۆمەڵایەتییان دەکرد- ڕێبازێک کە لەو کاتەدا هەم نائاسایی بوو و هەم بوێرانە بوو. لە ناسراوترین بەرهەمەکانیدا فیلمی Die arme Jenny (1912)، Engelein (1914) و بە تایبەتی وێناکردنی نائاسایی هاملێت (1921) کە تێیدا کارەکتەری سەرەکی وەک ژنێک پەروەردە کراوە. لەگەڵ هاتنی فیلمی دەنگی، نیلسن زیاتر لە سینەما کشایەوە. ئەو قەناعەتی بەو شتە هەبوو کە دەربڕینی باشتر لە فیلمی بێدەنگدا نمایش دەکرێت و دواتر سەرنجی لەسەر کاری شانۆ و هونەر و نووسین بوو. لە ساڵی ١٩٤٦ بیرەوەرییەکانی خۆی بە ناوی "مۆزە بێدەنگەکە" بڵاوکردەوە، کە تێیدا بە ئاشکرا بیری لە ژیان و کارەکانی خۆی کردەوە. ئاستا نیلسن تا تەمەنی پیری وەک ئایکۆنی کولتووری ماوەتەوە. ساڵانی کۆتایی ژیانی لە دانیمارک بەسەر بردووە و لە ٢٥ی ئایاری ١٩٧٢ لە شاری فرێدریکسبێرگ کۆچی دوایی کردووە. کاریگەرییەکانی لەسەر هونەری فیلم تا ئەمڕۆش هەستیان پێدەکرێت: وەک پێشەنگێکی شێوازێکی نواندنی مۆدێرن و سروشتی و وەک یەکێک لە یەکەم ژنەکان سەیر دەکرێت کە خاوەنی هێزی ئەستێرەیی ڕاستەقینە بووە لە پیشەسازی فیلمی نێودەوڵەتیدا.