Orson Welles

لەدایکبوونی: 1915-05-06 شوێنی لەدایکبوون: Kenosha, Wisconsin, USA تێکڕای بەرهەم: 337

دەربارەی ئەکتەر

جۆرج ئۆرسۆن وێڵز (بە ئینگلیزی : George Orson Welles ) (٦ی ئایاری ١٩١٥ - ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٥) دەرهێنەری سینەما، ئەکتەر، دەرهێنەری شانۆ، سیناریۆنووس و بەرهەمهێنەری ئەمریکی بوو، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە بواری فیلم، شانۆ، تەلەفزیۆن و ڕادیۆدا کاری کردووە. وێڵز بە بەرهەمە دراماتیکییە داهێنەرەکانی و هەروەها دەنگ و کەسایەتییە جیاوازەکانی ناوبانگێکی زۆری هەیە، بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە هونەرمەندە دراماتیکییە بەتواناکانی سەدەی بیستەم ناسراوە، بە تایبەت بەهۆی کارە سەرەتایی و کاریگەرەکانییەوە- سەرەڕای پەیوەندییە بەناوبانگەکەی کە بە ناکۆکی لەگەڵ هۆلیووددا هەیە. شێوازی دەرهێنانی جیاوازەکەی فۆڕمی گێڕانەوەی چیندار و ناهێڵکاری، بەکارهێنانی داهێنەرانە لە ڕووناکی وەک چیارۆسکورۆ، گۆشەی کامێرا ناوازەکان، تەکنیکەکانی دەنگی کە لە ڕادیۆوە قەرزکراون، وێنەی فۆکەسی قووڵ و گرتنی درێژی تێدابوو. کاری درێژخایەنی وێڵز لە بواری فیلمدا بەهۆی ململانێی بۆ کۆنترۆڵکردنی هونەری لە بەرامبەر فشارەکانی ستۆدیۆکاندا ناوبانگی دەرکردووە. زۆرێک لە فیلمەکانی بە قورسی مۆنتاژ کران و هەندێکی تریش بەبێ بڵاوکردنەوە مانەوە. وەک هێزێکی داهێنەری سەرەکی و وەک "نوسەری کۆتایی" ستایشی کراوە. دوای دەرهێنانی کۆمەڵێک بەرهەمی شانۆیی بەرز لە سەرەتای بیستەکانیدا، لەوانە وەرگێڕانێکی داهێنەرانە لە فیلمەکانی ماکبێس و زە کرادل ویل ڕۆک، وێڵز ناوبانگێکی نیشتمانی و نێودەوڵەتی بەدەستهێنا وەک دەرهێنەر و گێڕەرەوەی وەرگێڕانێکی ڕادیۆیی لە ساڵی ١٩٣٨ لە ڕۆمانی جەنگی جیهانەکانی ئێچ. دەوترێت کە ترس و دڵەڕاوکێیەکی بەرفراوانی بەدوای خۆیدا هێناوە کاتێک گوێگران پێیانوابوو لەشکرکێشییەک لەلایەن بوونەوەرە دەرەکییەکان ڕوودەدات. هەرچەندە ئەم ڕاپۆرتانەی ترس و دڵەڕاوکێ زۆربەیان درۆ و زیادەڕەوی بوون، بەڵام وێڵزیان بە موشەکێک گەیاندە ناوبانگێکی خێرا. سیتیزن کەین (١٩٤١)، یەکەم فیلمی لەگەڵ RKO، کە تێیدا ڕۆڵی چارڵز فۆستەر کەین ڕۆڵی بینیوە، زۆرجار بە گەورەترین فیلم دادەنرێت کە تا ئێستا دروستکراوە. هەروەها چەندین فیلمی دیکەی، لەوانە فیلمی The Magnificent Ambersons (1942)، The Lady from Shanghai (1947)، Touch of Evil (1958)، Chimes at Midnight (1965)، F for Fake (1974)، بە شێوەیەکی بەرفراوان بە شاکار دادەنرێت. لە ساڵی ٢٠٠٢دا لە دوو ڕاپرسی جیاوازی پەیمانگای فیلمی بەریتانی لەنێو دەرهێنەر و ڕەخنەگراندا وەک گەورەترین دەرهێنەری فیلم لە هەموو سەردەمێکدا هەڵبژێردرا و ڕاپرسییەکی بەرفراوان لە کۆدەنگی ڕەخنەگران و باشترین لیستەکان و پاشگەزبوونەوەی مێژوویی بە ستایشترین دەرهێنەری هەموو سەردەمێک ناوی دەبات. ئەندرۆ ساریس لە کتێبە کاریگەرەکەیدا لە ڕەخنەی فیلمدا سینەمای ئەمریکی: دەرهێنەران و دەرهێنەران ١٩٢٩-١٩٦٨ ناوی لە "پانتێۆن"ی ١٤ گەورەترین دەرهێنەری سینەما کە لە ئەمریکا کاریان کردبوو، جێگیر کرد. وێڵز بە دەنگی باریتۆنی ناسراوە، هەروەها ئەکتەرێکی زۆر بەڕێز بوو و لە لیستی 100 ساڵ... 100 ئەستێرەی AFI لە گەورەترین ئەکتەرە سینەماییەکانی ئەمریکا لە هەموو سەردەمێکدا بە ژمارە 16 هەڵبژێردرا. هەروەها ئەکتەری شانۆیی بەناوبانگی شکسپیر و ساحیرێکی بەتوانا بووە، لە ساڵانی جەنگدا لە نمایشە جۆراوجۆرەکانی سەربازەکاندا ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە.