Víctor Erice

دەربارەی ئەکتەر

ڤیکتۆر ئێریس ئاراس (بە ئیسپانی: [ˈbiɣtoɾ eˈɾiθe]؛ لەدایکبووی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٤٠؛ کارنتزا) دەرهێنەری فیلمی ئیسپانییە. زیاتر بە دوو فیلمی درێژە خەیاڵی ناسراوە بە ناوەکانی ڕۆحی شانە هەنگەکان (١٩٧٣) کە زۆر کەس بە یەکێک لە گەورەترین فیلمە ئیسپانییەکانی تا ئێستا دروستکراوی دەزانن و فیلمی ئێل سور (١٩٨٣). ئێریس لە شاری کارانتزا لە ویلایەتی بیسکای لەدایکبووە. لە زانکۆی مەدرید، یاسا و زانستە سیاسییەکان و ئابووری خوێندووە. هەروەها لە ساڵی ١٩٦٣ بەشداری لە قوتابخانەی فەرمی سینەماکاری کردووە بۆ خوێندنی دەرهێنانی فیلم. ڕەخنە و پێداچوونەوەی فیلمی بۆ گۆڤاری سینەمایی ئیسپانی نوسترۆ سینە نووسیوە، هەروەها زنجیرەیەک کورتە فیلمی دروستکردووە پێش ئەوەی یەکەم فیلمی درێژی خۆی بە ناوی ڕۆحی شانە هەنگەکان (١٩٧٣) دروست بکات، کە وێنەیەکی ڕەخنەگرانەیە لە گوندەکانی ئیسپانیا لە ساڵانی ١٩٤٠. ئێریس لەنێو سینەماکارانی دیکەدا بوو، وەک لویس بونویێل کە لە "کۆمەڵگە سنووردارەکانی وەک ئیسپانیای فرانکۆ"دا دەژیا، بۆ ئەوەی ئامانجی دەسەڵاتی تاکڕەوانەی دەسەڵاتدار بێت. لەو کاتەی یەکەم فیلمی لە ساڵی ١٩٧٣ بڵاوکرایەوە، فرانسیسکۆ فرانکۆ هێشتا لە دەسەڵاتدا بوو. یەکێک لەو شتانەی کە ڕۆحی شانە هەنگەکان پێی ناسراوە، بەکارهێنانی هێماسازییە بۆ وێناکردنی ئەوەی کە ژیان لە ئیسپانیا لە ژێر دەسەڵاتی فرانکۆدا چۆن بووە. دانانی فیلمەکە لە ساڵی ١٩٤٠، لە سەرەتای دەسەڵاتی فرانکۆدا، مەترسییەک بوو بۆ ئێریس، بەو پێیەی فیلمەکە "هەوڵێکی پڕوپاگەندەیی نەبوو کە تێیدا فرانسوایستە سەرسەختەکان سەرکەوتنیان بەدەستهێنابێت لە دژی کۆمارییە خراپەکان و قەشەکوژەکان." دوای دە ساڵ، ئێریس فیلمی ئێل سور (١٩٨٣)ی نووسی و دەرهێنەری بوو، کە لەسەر بنەمای چیرۆکێکی ئەدلایدا گارسیا مۆرالێس بوو، فیلمێکی دیکەی بەناوبانگ بوو، هەرچەندە بەرهەمهێنەر ئیلیاس کوێرێجیتا تەنیا ڕێگەی پێدا دوو لەسەر سێی یەکەمی چیرۆکەکە وێنە بگرێت. سێیەم فیلمی بە ناوی خۆری دار کوینز (١٩٩٢) فیلمێکی دیکۆمێنتارییە دەربارەی نیگارکێش ئەنتۆنیۆ لۆپێز گارسیا. فیلمەکە خەڵاتی لیژنەی دادوەری و خەڵاتی FIPRESCI لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ١٩٩٢ بەدەستهێنا. لە مانگی تەمموزی ٢٠٢٢، سی ساڵ دوای دوا فیلمی تەواو درێژی، دەرکەوت کە پڕۆژەیەک بۆ فیلمێکی نوێی ئێریس (Cerrar los ojos) کە لەلایەن کۆمپانیای Pecado Films، Tándem Films، Nautilus و هەروەها Canal Sur پشتگیری دەکرێت. فیلمەکە لە ساڵی دواتر لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ٢٠٢٣ بۆ یەکەمجار نمایشکرا و پێداچوونەوەی زۆر ئەرێنی لێکرا. ئەندامی لیژنەی دادوەری بوو لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ٢٠١٠ لە مانگی ئایاردا. لە فێستیڤاڵی فیلمی لۆکارنۆی ساڵی ٢٠١٤، ئێریس خەڵاتی پلنگی زێڕینی پێبەخشرا بەهۆی دەستکەوتەکانی تەمەنی.