Jorge Amado

دەربارەی ئەکتەر

خۆرخی لیال ئامادۆ دی فاریا (١٠ی ئابی ١٩١٢ – ٦ی ئابی ٢٠٠١) نووسەری بەڕازیلی قوتابخانەی مۆدێرنیستی بوو. تا ئێستاش وەک ناسراوترین نووسەرانی مۆدێرن بەڕازیلی دەمێنێتەوە، کارەکانی وەرگێڕدراون بۆ نزیکەی ٤٩ زمان و لە فیلمدا بەناوبانگ بوون، بەتایبەتی دۆنا فلۆر و دوو هاوسەرەکەی لە ساڵی ١٩٧٦. کارەکانی ڕەنگدانەوەی وێنەی مێستیسۆ بەڕازیلێکە و بە سینکرێتیزمی ئایینی دیاری کراوە. وڵاتێکی دڵخۆش و گەشبینی وێنا کرد کە لە هەمان کاتدا جیاوازی قووڵی کۆمەڵایەتی و ئابووری گیرۆدە بوو. لە ساڵی ١٩٦١ تا کۆچی دوایی لە ساڵی ٢٠٠١ پلەی ٢٣ی ئەکادیمیای نامە بەڕازیلی داگیرکردووە، لە ساڵی ١٩٨٤ خەڵاتی نێودەوڵەتی نۆنینۆی لە ئیتاڵیا بەدەستهێناوە. هەروەها جێگری فیدراڵی بووە بۆ ساوپاولۆ وەک ئەندامی پارتی کۆمۆنیستی بەڕازیل لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٥١. ئامادۆ لە ڕۆژی شەممە ١٠ی ئابی ١٩١٢ لە کێڵگەیەک لە نزیک شاری ئیتابونا لە ناوخۆی وڵات لە باشووری ویلایەتی باهیا لە بەڕازیل لەدایک بووە. گەورەترین کوڕی چوار کوڕی جواو ئامادۆ دی فاریا و دی. کێڵگەکە لە گوندی فێراداس بوو، کە هەرچەندە ئەمڕۆ قەزایەکی ئیتابونایە، بەڵام لەو کاتەدا لەلایەن شاری کەنار دەریای ئیلهێوسەوە بەڕێوەدەبرا. هەر لەبەر ئەم هۆکارە خۆی بە هاوڵاتی ئیلهێوس دەزانی. ئامادۆ لە بەرکەوتنی بە کێڵگە گەورەکانی کاکاوەکانی ناوچەکە، نەهامەتی و خەباتی ئەو خەڵکەی دەزانی کە زەویەکەیان کاردەکەن و لە بارودۆخێکی نزیک لە کۆیلایەتیدا دەژیان. ئەمەش دەبوو ببێتە بابەتێک کە لە چەندین بەرهەمیدا ئامادە بێت (بۆ نموونە خاکی توندوتیژی ساڵی ١٩٤٤). لە ئەنجامی پەتایەکی کۆکەدا، خێزانەکەی لە تەمەنی یەک ساڵدا ڕوویان لە شاری ئیلهێوس کردووە و منداڵییەکەی لەوێ بەسەر بردووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لە شاری سەلڤادۆر پایتەختی ویلایەتەکە خوێندوویەتی. ئامادۆ لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا دەستی کردبوو بە هاوکاری لەگەڵ چەندین گۆڤار و بەشداری لە ژیانی ئەدەبیدا کردبوو، وەک یەکێک لە دامەزرێنەرانی "ئەکادیمیای یاخیبووان"ی مۆدێرنیستی. ئامۆزای پارێزەر و نووسەر و ڕۆژنامەنووس و سیاسەتمەداری بەڕازیلی جیلبێرتۆ ئامادۆ و ئامۆزای ئەکتەر و سیناریۆنووسی بەڕازیلی ڤیرا کلۆزۆت بووە. ئامادۆ یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی وڵاتی کەرنەڤاڵ لە ساڵی ١٩٣١ لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا بڵاودەکاتەوە، هاوسەرگیری لەگەڵ ماتیڵدە گارسیا ڕۆزا کردووە و لە ساڵی ١٩٣٣ کچێکی بە ناوی لیلا بووە، هەمان ساڵ ڕۆمانی دووەمی خۆی بەناوی کاکاو بڵاوکردەوە، ئەمەش بووە هۆی زیادبوونی ناوبانگەکەی. لە زانکۆی فیدراڵی ڕیۆ دی جانیرۆ لە فاکەڵتی یاسای یاسای خوێندووە بەڵام هەرگیز نەبووەتە پارێزەرێکی پراکتیکی. چالاکییە چەپەکانی ژیانی لە ژێر دەسەڵاتی دیکتاتۆری گێتولیۆ ڤارگاسدا قورس کرد. لە ساڵی ١٩٣٥ بۆ یەکەمجار دەستگیرکرا و دوای دوو ساڵ کتێبەکانی بە ئاشکرا سووتێنران. بەرهەمەکانی لە پورتوگال قەدەغە کران، بەڵام لە باقی ئەوروپادا بە بڵاوکردنەوەی کتێبی جوبیابا لە فەرەنسا ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێنا. کتێبەکە پێداچوونەوەی بە جۆش و خرۆشەوە وەرگرت، لەنێویاندا پێداچوونەوەی ئەلبێرت کامۆی براوەی خەڵاتی نۆبڵ. لە سەرەتای چلەکاندا، ئامادۆ تەواوکەرێکی ئەدەبی بۆ ڕۆژنامەی سیاسی "میۆ-دیا" کە لەلایەن نازییەکانەوە پارەی بۆ دابین دەکرا، دەستکاری کرد. ئامادۆ بەهۆی ئەوەی چەکدارێکی کۆمۆنیست بوو، لە ساڵی ١٩٤١ تا ١٩٤٢ ناچار بوو بچێتە دەرەوە بۆ ئەرجەنتین و ئۆرۆگوای. کاتێک گەڕایەوە بۆ بەرازیل لە ماتیڵدە گارسیا ڕۆزا جیا بووەوە. لە ساڵی ١٩٤٥ بۆ ئەنجومەنی نیشتمانی دامەزرێنەر هەڵبژێردرا، وەک نوێنەری پارتی شیوعی بەڕازیل (PCB) (دەنگی زیاتری لە هەموو کاندیدەکانی دیکەی ویلایەتی ساوپاولۆ بەدەستهێنا). یاسایەکی واژۆ کرد کە ئازادی ئیمانی ئایینی پێدەبەخشێت. ... سەرچاوە: بابەتی "خۆرخی ئامادۆ" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.