Xi Jinping

دەربارەی ئەکتەر

شی جینپینگ (لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٥٣) سیاسەتمەدار و دەوڵەتمەدارێکی چینییە و لە ساڵی ٢٠١٢ەوە سەرکردەی باڵای چینە، وەک سکرتێری گشتی پارتی کۆمۆنیستی چین (CCP) و سەرۆکی کۆمیسیۆنی سەربازی ناوەندی پارتەکە کاردەکات، ئەو پۆستانەی لە ساڵی ٢٠١٢ وەریگرتووە، و بووەتە سەرۆکی کۆماری گەلی چین و سەرۆکی کۆمیسیۆنی سەربازی دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٢ 2013. بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک کەسایەتی پێشەنگی نەوەی پێنجەمی سەرکردایەتی چین دادەنرێت. شی لە پەکین لەدایک بووە و کوڕی شی ژۆنگشون، کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕی دێرین و چی شین بووە. لە سەردەمی شۆڕشی کولتووریدا باوکی پاککرایەوە و شی وەک بەشێک لە بزووتنەوەی "گەنجانی نێردراوی خوارەوە" ڕەوانەی گوندی گوندنشینی لیانگجیاهێ لە پارێزگای شانشی کرا. لەوێ لە خانوویەکی ئەشکەوتیدا دەژیا کە بە یاودۆنگ ناسراوە و کاری دەستی ئەنجام دەدات و دواتر بووەتە سکرتێری حزبی ناوخۆیی. دوای چەندین هەوڵی سەرکەوتوو نەبوو، پەیوەندی بە CCP کرد. دواتر وەک خوێندکاری کرێکار-کۆڵبەر-سەرباز لە زانکۆی سینگوا ئەندازیاری کیمیایی خوێندووە. ژیانی سیاسی شی لە ڕێگەی ڕۆڵی سەرکردایەتی ناوچەییەوە پێشکەوت، بەتایبەتی لە پارێزگا کەنارییەکانی چین. لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٢ وەک پارێزگاری فوجیان کاری کردووە، دواتر ڕووی لە ژێجیانگ کردووە، لەوێ پارێزگار بووە و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٧ سکرتێری حزب بووە، لە ساڵی ٢٠٠٧ دوای فەزیحەیەکی سیاسی بۆ ماوەیەکی کورت وەک سکرتێری حزبی شەنگەهای دەستنیشان کراوە. هەر لەو ساڵەدا چووە ناو لیژنەی هەمیشەیی مەکتەبی سیاسی کە باڵاترین دەزگای بڕیارە لە چین و بووە کەسایەتییەکی پێشەنگ لە سەرکردایەتی ناوەندی پارتەکەدا. لە ساڵی ٢٠٠٨ وەک جێگری سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا و لە ساڵی ٢٠١٠ بوو بە جێگری سەرۆکی کۆمیسیۆنی سەربازی ناوەندی و وەک جێنشینی هو جینتاو پێگەی خۆی دانا. دوای وەرگرتنی ڕۆڵی سەرکردایەتی باڵا، شی ڕێوشوێنی بەرفراوانی بۆ بەهێزکردنی دیسیپلینی حزبی و چەسپاندنی دەسەڵات ناساند. هەڵمەتی دژە گەندەڵییەکەی هەردوو بەرپرسی پلە باڵا و خوارەوەی کردە ئامانج، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو دیمەنی سیاسیی داڕشتەوە. ئەو چەمکی "خۆشگوزەرانی هاوبەش"ی بەرەوپێش برد، بە ئامانجی کەمکردنەوەی نایەکسانی، هەروەها سیاسەتەکانی جێبەجێکرد کە باس لە کەمکردنەوەی هەژاری و داڕشتنەوەی ئابووری و گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا دەکەن. هەروەها ئیدارەکەی ڕۆڵی کارگەکانی دەوڵەتی زیاد کرد و جەختی لەسەر ئاسایشی نیشتمانی و پشتبەستن بە خۆ کردەوە. لە سیاسەتی دەرەوەدا، شی ڕێبازێکی جەختکەرەوەتری گرتۆتەبەر، بەتایبەتی لە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا، ناکۆکییەکانی خاک و هەوڵەکانی بۆ فراوانکردنی کاریگەریی جیهانی چین لە ڕێگەی دەستپێشخەرییەکانی وەک دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگا. هەروەها سەرکردایەتییەکەی کۆنترۆڵی توندتری بەسەر هۆنگ کۆنگدا بینیوە دوای هێنانەکایەی یاسای ئاسایشی نیشتمانی لە ساڵی 2020، هەروەها گرژییەکانی لەگەڵ تایوان زیاتر بووە. لە ناوخۆدا، ماوەی سەرۆکایەتی شی بە زیادبوونی سانسۆر و فراوانبوونی سیستەمی چاودێری و سیاسەتی مشتومڕاوی مافی مرۆڤ، لەنێویاندا کردەوەکانی شینجیانگ، دیارە. سەرپەرشتی چاکسازییە گەورەکانی سەربازی کردووە و ڕۆڵی CCP ی لە سەرجەم بوارەکانی حوکمڕانیدا بەهێزتر کردووە. لە ساڵی ٢٠١٨دا سنووری خولی سەرۆکایەتی لابرا، ئەمەش ڕێگەی پێدرا ماوەی دەسەڵاتی خۆی درێژ بکاتەوە و لە ساڵی ٢٠٢٣دا خولی سێیەمی وەک سەرۆک کۆمار مسۆگەر کرد. ئایدۆلۆژیا سیاسییەکەی کە بە هزری شی جینپینگ ناسراوە، بە شێوەیەکی فەرمی لە هەردوو دەستووری حزب و دەوڵەتدا جێگیرکراوە، کە ڕەنگدانەوەی ڕۆڵی ناوەندی ئەو لە سیاسەتی هاوچەرخی چیندایە.