Élisabeth Badinter

لەدایکبوونی: 1945-03-05 شوێنی لەدایکبوون: Boulogne-Billancourt, Seine [now Hauts-de-Seine], France تێکڕای بەرهەم: 11

دەربارەی ئەکتەر

ئەلیزابێس بادینتەر (بە ئینگلیزی : Elisabeth Badinter )، فەیلەسوف، نووسەر و مێژوونووسی فەرەنسی (بە ئینگلیزی : Elisabeth Badinter ) لە دایکبووی بلۆشتاین-بلانشێت؛ ٥ی ئازاری ١٩٤٤. ئەو زیاتر بە ڕیساله فەلسەفیەکانی سەبارەت بە فێمینیزم و ڕۆڵی ژنان لە کۆمەڵگادا ناسراوە. داکۆکیکاری فێمینیزمی لیبڕاڵ و مافی ژنانی کرێکاری کۆچبەرە لە فەرەنسا. بادینتەر بە پابەندبوون بە عەقڵانیزم و گشتگیری ڕۆشنگەرییەوە وەسف دەکرێت. ئەو بانگەشە بۆ "فێمینیزمێکی میانڕەو" دەکات. ڕاپرسییەکی گۆڤاری هەواڵی ماریان لە ساڵی ٢٠١٠دا بە "کاریگەرترین ڕۆشنبیر"ی فەرەنسا ناوی بردووە، بە پلەی یەکەم لەسەر بنەمای کتێبەکانی سەبارەت بە مافەکانی ژنان و دایکایەتی. بادینتەر گەورەترین خاوەن پشکی کۆمپانیای پۆلیسیس گروپە کە کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی ڕیکلام و پەیوەندییە گشتیەکانە و سەرۆکی دەستەی سەرپەرشتیاری کۆمپانیاکەیەتی. ئەو ئەم پشکانەی وەک میراتێک لە باوکی مارسێل بلۆستاین-بلانچێتەوە وەرگرتووە کە کۆمپانیاکەى دامەزراندووە. بەپێی هەواڵێکی ماڵپەڕی فۆربێس، ئەو یەکێکە لە دەوڵەمەندترین هاووڵاتییە فەرەنسییەکان و سامانەکەی لە ساڵی ٢٠١٢دا نزیکەی یەک ملیار و ٨٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بووە. بادینتەر لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان سۆفی ڤایلانت و مارسێل بلۆستاین-بلانچێت دامەزرێنەری کۆمپانیای پۆبلیسیس بووە. سۆفی ڤایلانت نەوەى ئیدوارد ڤایلانت، سەرکردەى سیاسی و چالاکوانى کۆمەڵایەتی فەرەنسا بوو. دایکی ئەلیزابێس وەک ڕۆمانی کاسۆلیک لە پەروەردەیەکی چینی ناوەڕاستدا پەروەردە بووە، دواتر دوای هاوسەرگیرییەکەی گۆڕاوە بۆ ئایینی جوولەکە. ئەو ئەلیزابێسی لە ئایینی جولەکەکاندا پەروەردە کردووە. ئەلیزابێس و دوو خوشکەکەی لەلایەن دایک و باوکێکەوە پەروەردە کراون کە باوەڕیان بە یەکسانی ڕەگەزەکان هەبووە. خوێندنی ناوەندی لە قوتابخانەی L'école alsacienne وەرگرتووە کە قوتابخانەیەکی تایبەتە لە پاریس. لە تەمەنی هەرزەکاریدا، بادینتەر کتێبی سێکسی دووەمی سیمۆن دی بۆڤۆیری خوێندەوە، کە کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر بۆچوونەکانی هەبوو، ئیلهامبەخش بوو بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی دکتۆرا لە فەلسەفەدا لە زانکۆی سۆربۆن. پسپۆڕی مێژووی فەرەنسی سەردەمی ڕۆشنگەرییە. دوای خوێندنەکەی، بادینتەر لە پۆلیتەکنیکی ئیکۆل وانەبێژ بوو. یەکەم کتێبی بە ناوی "L'Amour en plus" لە ساڵی ١٩٨٠ بڵاوکرایەوە و ئەو پرسیارە دەوروژێنێت کە ئایا خۆشەویستی دایکی غەریزەیەکی تایبەت و سروشتییە یان مەیلێکە کە لە چوارچێوەی کولتووریدا بەهێزتر بووە، کە تێیدا ڕەفتاری سۆز و خۆشەویستی دایکانە چاوەڕوان دەکرێت. بادینتەر لە بەرهەمە ڕەخنەییەکانیدا، کە لە ساڵی ١٩٨٧دا بڵاوکراوەتەوە، ڕەنگدانەوەی تەواوکەری تایبەتمەندییە پیاوسالاری و مێینەییەکانە لە ناسنامە ڕەگەزییەکاندا و ئەو ململانێیانەی کە کاتێک ئەم تەواوکەرانە ڕووبەڕووی ستەم دەبنەوە سەرهەڵدەدەن. بادینتەر بەو ئەنجامە دەگا کە سەردەمێکی نوێی لێکچوونە ڕەگەزیەکان دەبێتە هۆی گۆڕانکاری لە شوناسە جێندەریەکان و شۆڕش لە بەها ئەخلاقییەکان. ڕیساڵی ساڵی ٢٠٠٣ی بە ناوی ڕێگای لا فاوس باس لە خراپەکاری و قوربانیکردنی ژنان دەکات لەلایەن فێمینیستە هاوچەرخەکانی فەرەنسییەوە. دەشڵێت: "نکوڵی سیستماتیکی دەسەڵات و توندوتیژیی ژنان، وێناکردنی بەردەوامی ژنان وەک ستەملێکراو و بەو هۆیەوە بێتاوان، قووڵکردنەوەی درزەکانی مرۆڤایەتییەکی دابەشبووە: قوربانیی ستەمکاری پیاوانە لە لایەک و جەلادەکانی گەورە لە لایەکی دیکە". ئەو ڕەخنە لە جەوهەرگەرانی ناو بزووتنەوەی فێمینیست دەگرێت و دەڵێت "مرۆڤ دوژمن نییە". ... سەرچاوە: وتارێکی "Élisabeth Badinter" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.