Vandana Shiva

دەربارەی ئەکتەر

ڤاندانا شیڤا لەدایکبووی ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢، زانای هیندی، چالاکوانی ژینگە، داکۆکیکاری سەروەری خۆراک، ئیکۆفێمینیست و نووسەری دژە جیهانگیرییە. شیڤا کە بنکەکەی لە شاری دەهلییە و زیاتر لە ٢٠ کتێبی نووسیوە. زۆرجار بەهۆی چالاکییەکانی پەیوەست بە بزووتنەوەی دژە جینۆمۆدێرن بە "گاندی دانەوێڵە" ناودەبرێت. شیڤا یەکێکە لە سەرکردە و ئەندامانی دەستەی کارگێڕی کۆڕبەندی نێودەوڵەتی بۆ جیهانگیری (لەگەڵ جێری ماندەر و ڕالف نادر و هێلێنا نۆربێرگ-هۆدج)، هەروەها کەسایەتییەکی بزووتنەوەی دژە جیهانگیرییە. ئەو لە بەرژەوەندی زۆرێک لە پراکتیزە نەریتیەکاندا قسەی کردووە، وەک لە چاوپێکەوتنەکەیدا لە کتێبی ئیکۆلۆژیای ڤێدی (لەلایەن ڕانچۆر پرایمەوە). ئەندامی لیژنەی زانستی فۆنداسیۆن ئایدیایە کە دامەزراوەی بیرکردنەوەی پارتی سۆسیالیستی ئیسپانیایە. هەروەها ئەندامی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی بۆ کۆمەڵگەیەکی بەشدارە. ڤاندانا شیڤا لە شاری دێهرادون لەدایکبووە. باوکی پارێزەری دارستانەکان بووە، دایکی جووتیارێکی خۆشەویستی بۆ سروشت بووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی خانەقای سانت مەریەم لە ناینیتال و لە خانەقای عیسا و مەریەم لە شاری دێهرادون خوێندوویەتی. شیڤا لە زانکۆی پەنجاب لە شاری چاندێگار فیزیای خوێندووە، لە ساڵی ١٩٧٢ بەکالۆریۆسی لە زانست دەرچووە، دوای ماوەیەکی کورت لە سەنتەری توێژینەوەی ئەتۆمی بەبابا، ڕووی لە کەنەدا کردووە بۆ ئەوەی بڕوانامەی ماستەر لە فەلسەفەی زانست لە زانکۆی گوێلف لە ساڵی ١٩٧٧ بەدەستبهێنێت و تێیدا تێزێکی بە ناونیشانی "گۆڕانکارییەکان لە چەمکی پیرۆدیسیتی لە... ڕووناکی". لە ساڵی ١٩٧٨ لە زانکۆی وێستەرن ئۆنتاریۆ، دکتۆرای لە فەلسەفە تەواو کردووە و وەرگرتووە، کە تیشکی خستۆتە سەر فەلسەفەی فیزیا. دیزەرتەیشنەکەی بە ناوی "گۆڕاوە شاراوەکان و ناوچەیی لە تیۆری کوانتەمدا" بوو کە تێیدا باسی لە کاریگەرییە بیرکاری و فەلسەفییەکانی تیۆرییە گۆڕاوە شاراوەکان کرد کە دەکەونە دەرەوەی دەسەڵاتی تیۆرمی بێڵ. دواتر لە پەیمانگای زانستی هیندستان و پەیمانگای بەڕێوەبردنی هیندستان لە بەنگالۆر توێژینەوەی نێوان زانستەکانی زانست و تەکنەلۆژیا و سیاسەتی ژینگەیی کرد. ڤاندانا شیڤا بە شێوەیەکی بەرفراوان لەسەر پێشکەوتنەکانی بوارەکانی کشتوکاڵ و خۆراک نووسیویەتی و قسەی کردووە. مافی خاوەندارێتی فیکری، فرەچەشنی بایۆلۆجی، بایۆتەکنەلۆژیا، بایۆئێتیک و ئەندازیاری بۆماوەیی لەو بوارانەن کە شیڤا لە ڕێگەی هەڵمەتە چالاکوانەکانەوە شەڕی تێدا کردووە. ئەو هاوکاری ڕێکخراوە بنەڕەتییەکانی بزووتنەوەی سەوزی کردووە لە ئەفریقا، ئاسیا، ئەمریکای لاتین، ئێرلەندا، سویسرا و نەمسا لەگەڵ دژایەتیکردنی پێشکەوتنەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵی لە ڕێگەی ئەندازیاری بۆماوەییەوە. لە ساڵی ١٩٨٢ دامەزراوەی توێژینەوە بۆ زانست و تەکنەلۆژیا و ئیکۆلۆژی دامەزراندووە. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی نەڤدانیا لە ساڵی ١٩٩١، بزووتنەوەیەکی نیشتمانی بۆ پاراستنی فرەچەشنی و یەکپارچەیی سەرچاوە زیندووەکان، بەتایبەتی تۆوی ڕەسەن، بەرەوپێشبردنی کشتوکاڵی ئۆرگانیک و بازرگانی دادپەروەرانە. ناودانیا کە وەرگێڕدراوە بۆ "نۆ تۆو" یان "دیاری نوێ"، دەستپێشخەرییەکی RFSTE یە بۆ پەروەردەکردنی جووتیاران لە سوودەکانی پاراستنی بەرهەمی جۆراوجۆر و تاکەکەسی نەک وەرگرتنی ئۆفەری بەرهەمهێنەرانی خۆراکی تاک کشتوکاڵی. دەستپێشخەرییەکە زیاتر لە ٤٠ بانکی تۆوی لە سەرانسەری هیندستان دامەزراند بۆ دابینکردنی دەرفەتی ناوچەیی بۆ کشتوکاڵی جۆراوجۆر. لە ساڵی ٢٠٠٤ شیڤا بە هاوکاری کۆلێژی شوماخەر لە بەریتانیا دەستی بە کۆلێژی نێودەوڵەتی بیجا ڤیدیاپیث کرد کە کۆلێژێکی نێودەوڵەتییە بۆ ژیانی بەردەوام لە دۆڵی دون لە ویلایەتی ئۆتاراخاند. ... سەرچاوە: وتارێکی "Vandana Shiva" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.