Hugo Chávez

دەربارەی ئەکتەر

هوگۆ ڕافایل چاوێز فریاس (٢٨ی تەمموزی ١٩٥٤ – ٥ی ئازاری ٢٠١٣) ٥٦هەمین سەرۆکی ڤەنزوێلا بووە، لە ساڵی ١٩٩٩ەوە تا کاتی مردنی لە ساڵی ٢٠١٣ ئەو پۆستەی بەدەستەوە بووە، بە ڕەچەڵەک ڕەسەنی ئەمریکی لاتینی بووە. بە پەیڕەوکردنی ئایدۆلۆژیای سیاسی خۆی لە بۆلیڤاریزم و "سۆسیالیزم بۆ سەدەی بیست و یەک"، وەک بەشێک لە پڕۆژەیەکی کۆمەڵایەتی ناسراو بە شۆڕشی بۆلیڤاری، تیشکی خستۆتە سەر جێبەجێکردنی چاکسازی سۆسیالیستی لە وڵاتدا، کە تێیدا جێبەجێکردنی دەستوورێکی نوێ و دیموکراسی بەشدارانە و بە نیشتمانیکردنی چەند پیشەسازییەکی سەرەکی بەخۆیەوە بینیوە. چاوێز لە خێزانێکی چینی کرێکار لە شاری سابانیتا لە باریناس لەدایکبووە، بووە ئەفسەرێکی سەربازی پیشەیی و دوای ئەوەی لە سیستەمی سیاسی پۆنتۆفیجیزمی ڤەنزوێلا ناڕازی بووە کە بە گەندەڵ و نادیموکراسی سەیری دەکرد، لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بزووتنەوەی نهێنی شۆڕشگێڕی بۆلیڤاری-٢٠٠ (MBR-200)ی دامەزراند بۆ ئەوەی کاربکات بۆ ڕووخاندنی. دوای ئەوەی حکومەتی ئەکشنی دیموکراتیک کارلۆس ئەندرێس پێرێز سەرۆک کۆمار فەرمانی سەرکوتکردنی توندوتیژی ناڕەزایەتییەکانی دژی کەمکردنەوەی خەرجییەکان دەرکرد، چاوێز سەرکردایەتی گروپی MBR-200ی کرد لە کودەتایەکی سەرکەوتوو نەبوو لە دژی حکومەت لە ساڵی 1992 و بەهۆیەوە زیندانیکرا. دوای دوو ساڵ لە زیندان دەرچوو، پارتێکی سیاسی دامەزراند بە ناوی بزووتنەوەی کۆماری پێنجەم و لە ساڵی ١٩٩٨ بە سەرۆکی ڤەنزوێلا هەڵبژێردرا، دواتر دەستوورێکی نوێی هێنایە ئاراوە کە مافەکانی گروپە پەراوێزخراوەکانی زیاد کرد و پێکهاتەی حکومەتی ڤەنزوێلای گۆڕی، و لە ساڵی ٢٠٠٠دا دووبارە هەڵبژێردرایەوە تەعاونەکانی بەڕێوەبردنی کرێکاران، لە هەمان کاتدا پیشەسازییە سەرەکییە جیاوازەکان بە نیشتمانی دەکەن. لەم نێوەندەدا بزووتنەوەی ئۆپۆزسیۆن لە ترسی ئەوەی کە دیموکراسی نوێنەرایەتی دەشێوێنێت و زیاتر دەسەڵاتدارتر دەبێت، هەوڵیدا لە دەسەڵات دووربخاتەوە هەم لە ڕێگەی کودەتایەکی سەربازی سەرکەوتوو نەبوو لە ساڵی ٢٠٠٢ و هەم لە ڕێگەی ڕیفراندۆمێکی بانگهێشتکردنەوە لە ساڵی ٢٠٠٣. دووبارە لە ساڵی ٢٠٠٦دا هەڵبژێردرا بۆ سەر دەسەڵات، دواتر پارتێکی سیاسی نوێی دامەزراند، پارتی سۆسیالیستی یەکگرتووی ڤەنزوێلا (PSUV)، لە... ٢٠٠٧. چاوێز ڕەخنەگرێکی دەنگی سەرمایەداری و بەتایبەتی نیولیبرالیزم، نەیارێکی دیاری سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا بووە، کە بە ئیمپریالیستی وەسفی دەکات. هاوپەیمانی بەهێزی خۆی لەگەڵ حکومەتە سۆسیالیستییەکانی فیدڵ و ڕائول کاسترۆ لە کوبا، ئیڤۆ مۆرالێس لە بۆلیڤیا و ڕافایل کۆریای ئیکوادۆر، سەرۆکایەتییەکەی وەک بەشێک لە "پەمەیی پەمەیی" چەپەکان سەیر دەکرێت کە ئەمریکای لاتین دەگرێتەوە. پشتگیری لە هاوکارییەکانی ئەمریکای لاتین و کاریبی کردووە و ڕۆڵی سەرەکی هەبووە لە دامەزراندنی یەکێتی پان ناوچەیی گەلانی ئەمریکای باشوور، هاوپەیمانی بۆلیڤاری بۆ ئەمریکا، بانکی باشوور و تۆڕی تەلەفزیۆنی ناوچەیی تێلێسور. کاریگەری سیاسی لە ئەمریکای لاتین وایکرد گۆڤاری تایم لە هەردوو ساڵی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٦دا لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسی جیهاندا جێی بکاتەوە.