Pelé

لەدایکبوونی: 1940-10-23 شوێنی لەدایکبوون: Três Corações, Minas Gerais, Brazil تێکڕای بەرهەم: 96

دەربارەی ئەکتەر

ئێدسۆن ئارانتێس دۆ ناسیمنتۆ (بە ئینگلیزی : Edson Arantes do Nascimento ) لەدایکبووی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ - ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ناسراو بە پێلێ، یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری بەڕازیلی بوو کە وەک هێرشبەر یاری دەکرد. وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی هەموو سەردەمێک دادەنرێت و لەلایەن فیفا بە "گەورەترین" ناوزەد دەکرێت، لە سەرکەوتووترین و بەناوبانگترین کەسایەتییە وەرزشییەکانی سەدەی بیستەم بووە. لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتییەوە وەک وەرزشکاری سەدە دەستنیشانکرا و لە لیستی کاتەکانی ١٠٠ کەسی گرنگترین سەدەی بیستەمدا جێگیرکرا. لە ساڵی ٢٠٠٠ پێلێ لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی مێژوو و ئاماری تۆپی پێ (IFFHS) وەک باشترین یاریزانی سەدەی جیهانی هەڵبژێردرا، هەروەها یەکێک بوو لە دوو براوەی هاوبەشی باشترین یاریزانی سەدەی فیفا. کۆی گشتی 1279 گۆڵی لە 1363 یاریدا کە یارییە دۆستانەکانی لەخۆگرتبوو، وەک ژمارەیەکی پێوانەیی جیهانی گینس ناسراوە. پێلێ لە تەمەنی 15 ساڵییەوە دەستی بە یاریکردن بۆ یانەی سانتۆس کردووە و لە تەمەنی 16 ساڵیدا دەستی بە یاریکردنی هەڵبژاردەی هەڵبژاردەی بەڕازیل کردووە، لە ماوەی ژیانی وەرزشی نێودەوڵەتیدا سێ جامی جیهانی فیفای بەدەستهێناوە کە بریتین لە ساڵانی 1958 و 1962 و 1970، تاکە یاریزان بوو کە ئەو یارییە بکات. پێلێ پێشەنگی گۆڵکاری هەموو کاتەکانی بەڕازیلە و لە کۆی ٩٢ یاریدا ٧٧ گۆڵی تۆمارکردووە. لەسەر ئاستی یانەکان ئەو گۆڵکاری هەموو کاتەکانی سانتۆسە و لە کۆی ٦٥٩ یاریدا ٦٤٣ گۆڵی تۆمارکردووە. لە سەردەمێکی زێڕین بۆ سانتۆس، سەرکردایەتی یانەکەی کرد بۆ جامی لیبرتادۆرێس لە ساڵانی ١٩٦٢ و ١٩٦٣، هەروەها بۆ جامی ئینتەرکیشوەری ١٩٦٢ و ١٩٦٣. شانازیی بە بەستنەوەی دەستەواژەی "یاری جوان" بە تۆپی پێەوە دەکرێت، "یاری کارەبایی و ئارەزووی گۆڵە سەرنجڕاکێشەکانی" پێلێ وای لێکرد ببێتە ئەستێرەیەک لە سەرانسەری جیهاندا، هەروەها تیمەکانی گەشتێکی نێودەوڵەتییان ئەنجامدا بۆ ئەوەی سوودی تەواو لە ناوبانگەکەی وەربگرن. لە ڕۆژانی یاریکردنیدا، پێلێ بۆ ماوەیەک باشترین مووچەخۆری وەرزشکاری جیهان بوو. لە ساڵی ١٩٧٧ەوە کە پێلێ خانەنشین بووە، باڵیۆزی جیهانییە بۆ تۆپی پێ و چەندین کاری نواندن و بازرگانی کردووە. لە ساڵی ٢٠١٠ وەک سەرۆکی فەخری گەردوونی نیویۆرک دەستنیشانکرا. پێلێ بە درێژایی ژیانی وەرزشی لە هەر یارییەکدا نزیکەی گۆڵێکی تۆمارکرد، جگە لەوەی پێشبینی جوڵەی یاریزانانی بەرامبەری دەکرد لە یاریگادا، شارەزا بوو لە لێدانی تۆپ بە هەر پێی. لە کاتێکدا زۆرینەی هێرشبەرە، بەڵام دەیتوانی قووڵایی دابەزێت و ڕۆڵی یاریکردن بگرێتە ئەستۆ، ئەسیستەکانی لەگەڵ بینین و توانای پاسدانیدا دابین بکات، هەروەها تواناکانی دریبڵکردنی بەکاردەهێنا بۆ تێپەڕاندنی ڕکابەرەکانی. لە بەرازیل وەک پاڵەوانێکی نیشتمانی ستایشی دەکرێت بەهۆی دەستکەوتەکانی لە تۆپی پێدا و پشتگیری ڕاشکاوانە بۆ ئەو سیاسەتانەی کە بارودۆخی کۆمەڵایەتی هەژاران باشتر دەکەن. دەرکەوتنی لە مۆندیالی ١٩٥٨ کە بوو بە یەکەم ئەستێرەی وەرزشی جیهانی ڕەشپێست سەرچاوەی ئیلهامبەخش بوو. بەدرێژایی ژیانی وەرزشی و لە ماوەی خانەنشینبوونیدا، پێلێ چەندین خەڵاتی تاکەکەسی و تیمی وەرگرتووە بەهۆی ئەو ئاستە بەرزەی لە بوارەکەدا و دەستکەوتە ڕیکۆرد شکێنەکانی و میراتەکانی لەم وەرزشەدا. لە ویکیپیدیا، ئینسایکلۆپیدیای ئازاد.