Frederick Wiseman

دەربارەی ئەکتەر

فرێدریک وایزمان (بە ئینگلیزی : Frederick Wiseman ) لە ١ی ژانویەی ١٩٣٠ - ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦، سینەماکار و بەڵگەنامەنووس و دەرهێنەری شانۆی ئەمریکی بووە. وەک بەڵگەنامەنووسێک، وایزمان بەهۆی توانای گرتنی نوانسەکانی ژیان لە دامەزراوە ئەمریکییەکانی وەک زیندانەکان، نەخۆشخانەکان، نووسینگەکانی ئاسوودەژیانی و قوتابخانە ئامادەییەکاندا ناوبانگی دەرکردووە. لە ساڵی ١٩٦٣ بە بەرهەمهێنانی فیلمێکی گێڕانەوە بە ناوی جیهانی فێنک دەستی پێکرد، کە پشکنینی ژیانی هەرزەکارانی هارلم. لە سەرەتادا وایزمان چاکسازیخوازێکی کۆمەڵایەتی سەرسەخت بوو و فیلمەکانی بانگەوازی گۆڕانکاری بوون. تیتیکۆت فۆلیس، یەکەم فیلمی دیکۆمێنتارییە، ئاشکراکردنی ژیانی زیندانێکە بۆ ئەو کەسانەی کە لە ڕووی تاوانکارییەوە شێتن لە شاری بریج واتەری ویلایەتی ماساچۆستس. مشتومڕێکی زۆری لەسەر بوو و وایزمانی ناوبانگێکی زۆری بەجێهێشت کە چەقۆکێشە. چوار فیلمە دیکۆمێنتارییەکەی دواتر هەموویان ئاشکراکردنی دامەزراوەکانی دیکەی پشتیوانی باج بوون کە بۆ نیشاندانی بێکاریگەری ئەو بیرۆکراسییە داڕێژراون کە نەک هەر هەڕەشەی لەناوبردنیان دەکات، بەڵکو ئەو کەسانەش بێ مرۆڤایەتی دەکات کە مەبەست لێی خزمەتکردنیان بووە. وایزمان پەیامەکەی کەمکردەوە و دەستیکرد بە گرنگیدان بە زیاتر لەسەر کولتوری ئەمریکی بۆ ئەوەی ئاماژە بە هێماسازی چالاکییەکانی ڕۆژانە بکات لە فیلمەکەیدا بەناوی Primate (1974). لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی کرد بە پشکنینی دامەزراوەکان بەو پێیەی پەیوەندییان بە ئایدۆلۆژیاوە هەیە. بە پێچەوانەی فیلمە دیکۆمێنتارییەکانی دیکە، کارەکانی وایزمان بە پێی کرۆنۆلۆژی پێشناکەون؛ بەڵکو بەشەکان وەک وتارێک بە شێوەیەکی بابەتیی ڕێکخراون و لە ڕێگەی ئامێرە ڕیتۆریکییەکانی وەک بەراوردکردن و کۆنتراستەوە بەیەکەوە دەبەسترێنەوە بۆ دروستکردنی پێکهاتەیەکی نەخشدار. فیلمەکانی هەرگیز گێڕانەوەیان نییە، بەمەش بینەران ناچار دەبن پەیوەندی لە نێوان خودی زنجیرەکاندا دروست بکەن. وایزمان ناوبەناو گەڕاوەتەوە بۆ فیلمە خەیاڵییەکان، هەرچەندە بە شێوازێکی نمایشی ناخەیاڵی، وەک لە فیلمی یاداشتنامەی سێرافیتا (١٩٨٢) و لا دێرنیێر لێتر (٢٠٠٢).