José Iturbi

دەربارەی ئەکتەر

پیانۆژەن و بەڕێوەبەرێکی میزاج و ناجێگیر و لەدایکبووی ئیسپانیا کە ژیان و پیشەکەی جۆراوجۆر بوو و زۆرجار مشتومڕی لەسەر بوو. لە شاری ڤالێنسیا لەدایکبووە، منداڵێکی سەرسوڕهێنەر بووە، لە تەمەنی حەوت ساڵیدا گۆرانی پیانۆی پێشکەش کردووە و داهاتی خێزانەکەی تەواو کردووە بە یاریکردن بۆ ماوەی ١٤ کاتژمێر ڕۆژانە لە شانۆیەکی سینەمای بێدەنگ. دەرچووی شەرەف بوو لە کۆنسێرڤاتۆری میوزیک لە پاریس، و لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا پۆستی پێشووی فرانز لیستی وەک سەرۆکی بەشی پیانۆ لە کۆنسێرڤاتۆری جنێڤ داگیرکرد. لە ساڵی ١٩٢٨ یەکەم جار لە لەندەن وەک پیانۆژەنی کۆنسێرت بەشداری کرد و ساڵی دواتر کۆنسێرتۆی G Major ی بیتهۆڤنی ژەنی و لە ژێر دەرهێنانی لیۆپۆڵد ستۆکۆڤسکی لە فیلادلفیا ستایشی زۆری ڕەخنەگران و بینەران کرد. بە سەرکەوتنەکانی ڕازی نەبوو، لە ساڵی ١٩٣٣ەوە لقێکی کردە سەر بەڕێوەبردن، لە کۆتاییدا پێشەنگی فیلارمۆنیکی ڕۆچێستەر بوو و یەکەم ئۆپێرای خۆی بەڕێوەبرد لە ساڵی ١٩٥٩. ئیتوربی چێژێکی زۆری لە پۆستێکی نزیکەی ئەستێرەی پۆپ وەرگرت (تەنانەت گۆڕینی بۆبی-سۆکسەری ساڵانی ١٩٥٠ بۆ مۆسیقای کلاسیک) و بوو بە تاکە هونەرمەندی کلاسیکی سەردەمی خۆی کە دوو تۆماری زێڕینی بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٤٦، کۆمپانیای RCA-Victor بڕە پارەیەکی پێوانەیی بە ئیتوربی دا کە ١١٨,٠٢٩ دۆلار بوو بۆ ماوەی شەش مانگ ڕۆیاڵیتی، بە پلەی یەکەم بۆ تۆمارکردنی فیلمی Polonaise ی شۆپان لە A-Flat (تۆمارەکە تا ساڵی ١٩٧٤ ٢ ملیۆن دانە فرۆشرا). ئیتوربی کەسێکی خێرا و نامۆ بوو، بە وازهێنانی بێباکانە ماتۆڕ پاسکیلەکەی و ئۆتۆمبێلە وەرزشییە جۆراوجۆرەکانی لێدەخوڕی. کاتێک خێرا نەبوون، سواری فڕۆکەکەی خۆی بوو کە ناوی 'ئێل توریا' بوو. تا ساڵی ١٩٤٦ ١٥٠٠ کاتژمێر فڕینی تۆمار کردبوو، زۆرجار لە نێوان خوێندنەوەکاندا بەسەر تەواوی کیشوەرەکاندا دەڕۆیشت. چەندین ڕیش تاشی نزیک بوو کە ناوی لێنرا 'گەمژەی فڕیو'. توڕەیی ئاگرینی ئیتوربی کاتێک خۆی دەرخست کە لە کاتی نمایشێکدا لە کلیڤلاند لە شانۆکە هاتە خوارەوە، چونکە بینەران لە خواردنەوەی هۆت دۆگ و سۆدا پۆپدا زۆر دەنگی دەبیسترا. پێشتر لەکاتی بەڕێوەبردنی ئۆرکێسترای فیلادلفیادا، لە بێزاریدا کورسییەکی بەسەر شانۆکەدا فڕێدابوو، بەهۆی ئەو پشێوییەی کە بەهۆی درەنگ هاتنی سەرۆکی شارەوانی و دەوروبەرەکەیەوە دروستبووە. ئەمەش نازناوی دیکەی بەدەستهێنا بە ناوی 'ئیتوربی پشێو'. زۆر ڕووداوی دیکەی لەو جۆرە هەبوون. ڕەتیکردەوە لەگەڵ بێنی گودمان لە هەمان بەرنامەی ڕادیۆیی دەربکەوێت، بەڕواڵەت لەبەر ئەوەی لەگەڵ بیرۆکەی تێکەڵکردنی جاز و مۆسیقای کلاسیکدا ناکۆک بوو. دواتر بە شێوەیەکی بێشەرمانە ڕەتیکردەوە لەگەڵ ڕۆزماری کلۆنی لە تەلەفزیۆنەکاندا بەشداری بکات. جێگای سەرسوڕمانە کە ژیانی شاشەی ئیتوربی نەک تەنها بە ژەنینی مۆسیقای کلاسیک بەڵکو مۆسیقای باویش بەسەر برد، لە بووگی-ووگیەوە تا هۆنکی تۆنک. دوای ئەوەی لەلایەن بەرهەمهێنەر بۆریس پاستەرناکەوە ڕازیکرا کە لە میوزیکاڵەکانی MGM دەربکەوێت، وەرگێڕانی ئیتوربی بۆ ئەو میدیایە نوێیە بێ ماندووبوون بوو. بێگومان لە هەموو ڕۆڵەکانی شاشەدا بە سادەیی خۆی ڕۆڵی بینیوە. فیلمەکانی وەک ئەنکۆرز ئاویگ (١٩٤٥) (کە تیایدا تیپێکی ١٠٠ کەسیی بۆ ڕێپێوانی سەرەتایی بەڕێوەبرد) و سێ کچە بوێرەکان (١٩٤٨)، بەڵام ڕێگەیان پێدا پێوەرێکی دادپەروەرانە لە خۆدەربڕین. خوشکەکەی ئەمپارۆ ئیتوربی (١٨٩٩-١٩٦٩) کە لە ساڵانی پێشوودا زۆرجار یاوەری بووە لە خوێندنەوەکانی پیانۆی دووانەدا، لە سێ وێنەکانیدا دەرکەوتووە، لەنێویاندا ماچی نیوەشەو (١٩٤٩). ئیتوربی لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ لە شاری ڤالێنسیا لە ویلایەتی ڤالێنسیا لە ئیسپانیا لەدایکبووە و لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٠ (تەمەن ٨٤ ساڵ) لە شاری لۆس ئەنجلۆسی ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا کۆچی دوایی کردووە