Rachid Taha

دەربارەی ئەکتەر

ڕاچید تەها (بە عەرەبی : ڕشيد طه، ڕەشید Ṭāhā؛ ١٨ی ئەیلوولی ١٩٥٨ – ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨) گۆرانیبێژ و چالاکوانێکی جەزائیری بووە و دانیشتووی فەرەنسا بووە و بە "لە ڕووی دەنگییەوە سەرگەردان" وەسف کراوە. مۆسیقای ئەو لە ژێر کاریگەری چەندین شێوازی جیاوازدا بووە لەوانە ڕۆک، ئەلیکترۆنی، پانک و ڕای. تەها لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٥٨ لە شاری سیگ لە پارێزگای ماسکارای جەزائیر لەدایک بووە، هەرچەندە سەرچاوەی دووەم باس لەوە دەکات کە لە شاری ئۆران لە کەنار دەریاکانی جەزائیر لەدایک بووە. ئەم شارۆچکەیە "شوێنی لەدایکبوونی مۆسیقای ڕای" بووە و ساڵی ١٩٥٨ ساڵێکی سەرەکی بوو لە خەباتی جەزائیر بۆ سەربەخۆیی دژی دەسەڵاتی فەرەنسا. لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی بە گوێگرتن لە مۆسیقای جەزائیری کردووە، لەنێویاندا مۆسیقای سەر شەقام کە پێی دەوترێت چابی. سەرەڕای ئەوەش، مۆسیقای ناوچەی مەغریب بەشێک بوو لە پەروەردەکردنی. لە تەمەنی دە ساڵیدا لەگەڵ دایک و باوکیدا ڕوویان لە فەرەنسا کردووە، لە ساڵی ١٩٦٨ لە کۆمەڵگەیەکی کۆچبەران لە دەوروبەری شاری لیۆنی فەرەنسی نیشتەجێ بووە، باوکی کرێکاری کارگەی قوماش بووە، کاتژمێری زۆری هەبووە و مووچەیەکی کەمی هەبووە، بەجۆرێک کە ژیانی بە ژیانی "کۆیلەیەکی مۆدێرن" بەراورد کراوە، بەپێی گێڕانەوەیەک. تەها لە تەمەنی 17 ساڵیدا بە ڕۆژ لە وێستگەیەکی گەرمکەرەوەی ناوەندیدا کاردەکات، کە بە "کارێکی کەمتەرخەم" وەسف دەکرێت، ڕقی لەم کارە بووە، بەڵام شەوانە وەک دیجییەی یانەکان کاردەکات و مۆسیقای عەرەبی و ڕاپ و سەلسا و فەنک و "هەر شتێکی تر کە ئارەزووی خۆی وەرگرتبێت" دەژەنێت. لە کۆتاییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، تەها یانە شەوانەکەی بە ناوی The Rejects یان بە زمانی فەرەنسی Les Refoulés دامەزراند، کە لەوێدا ماشاپەکانی کلاسیکی پۆپی عەرەبی لەسەر باکبیتەکانی Led Zeppelin و Bo Diddley و Kraftwerk دەخولاندەوە. لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا مۆسیقای پۆپی ڕەسەنی جەزائیر کە بە raï ناسراوە دەستی کرد بە بەدەستهێنانی سەرنجی نێودەوڵەتی. لە بنەڕەتدا مۆسیقای ڕای لەسەر بنەمای "سلیکەرەکانی شار کە مۆسیقا لە دارەکانەوە دەگونجێنن" و بە قسەی زل وەسف دەکرا، بەڵام زیاتر بوو بە میدیای ناڕەزایەتی سیاسی کاتێک گەنجان لە ساڵانی شەست و حەفتاکان بۆ "دەربڕینی توڕەیی و ئارەزووەکانیان" بەکاریان دەهێنا. تەها پێشنیاری کرد کە شێوازە مۆسیقاکانی جەزائیر و ڕۆک "پەیوەندییەکی نزیکیان هەیە". تەها لە ژێر کاریگەری گرووپی شابی مەغریبی ناس ئێل غیوانێ بوو کە بە "وڵامی مەغریب بۆ بیتڵز یان ستۆنز" وەسف کراوە. لە ساڵی ١٩٨١ لە کاتی ژیان لە شاری لیۆن، تەها محەمەد و موختار ئەمینی ناسی و ئەو سێ کەسە لەگەڵ دجامێل دیف و ئێریک ڤاکێر بەم زووانە تیپێک پێکدەهێنن. لە ساڵی ١٩٨٢ تەها گۆرانیبێژی سەرەکی بوو بۆ گروپی ڕۆکی زمانی عەرەبی کە ناویان ناوە کارتێ دی سێجۆر، بە واتای کارتی سەوز یان مۆڵەتی نیشتەجێبوون بەپێی وەرگێڕانەکە. بە هەردوو زمانی فەرەنسی و عەرەبی گۆرانی دەگوت، بەڵام بەزۆری بە عەرەبی گۆرانی دەگوت. تەها ئیلهامەکەی لە گروپی The Clash وەرگرتووە: "کلاشەکان بە شێوەیەکی یەکسان شەڕانگێز و چێژبەخش بوون ... و ئەوەش بۆ من ورووژێنەر بوو. دەتوانیت یاخیبوو بیت و لە گەورەترین تیپی ڕۆک و ڕۆڵدا بیت لە جیهاندا! هەروەها ڕوون بوو کە ئەوان مۆسیقایان خۆشدەویست. جۆ سترۆمەر هیچ پەیوەندییەکی بەو کینیزمە ترسناکەی پانکەوە نەبوو. تا سەردەمی مۆگادۆر '81 ئەوان تەنها گرووپێکی ڕۆک'ن'ڕۆڵ نەبوون، ئەوان هیپ هۆپ، ڕیگەی، سکا، کانتری و وێستەرن، دیسکۆیان دەکرد، بەڵام وایان لێکردین کە دەنگی خۆیان بێت، ئەوە بوو کە متمانەی بە مۆسیقاژەنە فەرەنسییەکان بەخشی کە هەمان شت بکەن لەگەڵ هەر مۆسیقایەک کە خەریکی یاریکردن بوون لە هەندێک ڕووەوە، ئەوان ئێمەیان بە جیهان ناساند. – ڕاچید تەها، لە ڕۆژنامەی گاردیەن، ٢٠٠٧. ... سەرچاوە: بابەتی "ڕاچید تەها" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.