Idi Amin

دەربارەی ئەکتەر

ئیدی ئەمین دادە (٣٠ی ئایاری ١٩٢٨ – ١٦ی ئابی ٢٠٠٣) سەرکردەیەکی سەربازی و سەرۆکی ئۆگاندا بووە لە ساڵی ١٩٧١ تا ١٩٧٩، ئەمین لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە فەوجەکەی کۆلۆنیالی بەریتانیا، تفەنگی ئەفریقای پاشا کردووە و لە کۆتاییدا پلەی جەنەڕاڵ و فەرماندەی سوپای ئۆگاندای بەدەستهێناوە پێش ئەوەی دەسەڵات بگرێتە دەست لە کودەتا سەربازییەکەی ژانویەی ١٩٧١، ١٩٧١. لە پۆستەکەی میڵتۆن ئۆبۆتێ. دواتر خۆی بەرزکردەوە بۆ فیڵد مارشال لەکاتێکدا سەرۆکی دەوڵەت بوو. حوکمڕانی ئەمین بە پێشێلکردنی مافی مرۆڤ، سەرکوتی سیاسی، گۆشەگیری نەتەوەیی، کوشتنی دەرەوەی دادوەری، خزمایەتی، گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردنی ئابووریی گەورە تایبەتمەند بوو. ژمارەی ئەو کەسانەی لە ئەنجامی ڕژێمەکەیدا کوژراون لەلایەن چاودێرانی نێودەوڵەتی و گروپەکانی مافی مرۆڤەوە لە نێوان ١٠٠ هەزار بۆ ٥٠٠ هەزار کەس دەخەمڵێندرێت. ئەمین لە ماوەی ساڵانی دەسەڵاتداریدا لەلایەن موعەمەر قەزافی لیبیا و هەروەها یەکێتی سۆڤیەت و ئەڵمانیای ڕۆژهەڵاتەوە پاڵپشتی دەکرا. لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦، ئەمین بووە سەرۆکی ڕێکخراوی یەکێتی ئەفریقا، کە گروپێکی پان ئەفریقییە و بۆ پەرەپێدانی هاودەنگی دەوڵەتانی ئەفریقا داڕێژراوە.  لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٧-١٩٧٩، ئۆگاندا لە کۆمیسیۆنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافەکانی مرۆڤ دەستنیشانکرا.  لە ساڵی ١٩٧٧ تا ١٩٧٩ ئەمین ناوی خۆی بە "جەنابی سەرۆک بۆ ژیان، فیڵد مارشال ئەلحەجی دکتۆر ئیدی ئەمین دادا، ڤی سی، DSO، MC، داگیرکەری ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە ئەفریقا بە گشتی و ئۆگاندا بە تایبەتی" ناوزەد کرد. ناکۆکی لەناو ئۆگاندا و هەوڵی ئەمین بۆ لکاندنی پارێزگای کاگێرا لە تانزانیا لە ساڵی ١٩٧٨ بووە هۆی شەڕی ئۆگاندا و تانزانیا و لەناوچوونی ڕژێمەکەی. دواتر ئەمین بۆ دەربەدەری لە لیبیا و سعودیە هەڵهات و لە 16ی ئابی 2003 لەوێ کۆچی دوایی کرد.