Daniel Ellsberg

دەربارەی ئەکتەر

دانیال ئێڵسبێرگ (بە ئینگلیزی : Daniel Ellsberg ) لە ٧ی نیسانی ١٩٣١ - ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣، چالاکوانی سیاسی و ئابووریناس و شرۆڤەکاری سەربازی ئەمریکای ئەمریکی بووە. لەکاتێکدا لەلایەن کۆمپانیای RAND Corporation دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٧١دا مشتومڕێکی سیاسی نیشتمانی خێراتر کرد کاتێک ڕۆژنامەی Pentagon Papers کە لێکۆڵینەوەیەکی زۆر نهێنی پێنتاگۆنە لەسەر بڕیاردانی حکومەتی ئەمریکا لە پەیوەندی لەگەڵ جەنگی ڤێتنامدا بۆ ڕۆژنامەکانی نیویۆرک تایمز و واشنتۆن پۆست و ڕۆژنامەکانی دیکە بڵاوکردەوە. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٧٣، ئێڵسبێرگ بەپێی یاسای سیخوڕی ساڵی ١٩١٧ لەگەڵ تۆمەتەکانی دیکەی دزی و پیلانگێڕی تۆمەتبار کرا، زۆرترین سزای ١١٥ ساڵ بەسەردا سەپێندرا. بەهۆی هەڵسوکەوتی نادروستی حکومەت و کۆکردنەوەی بەڵگەی نایاسایی (کە لەلایەن هەمان ئەو کەسانەوە ئەنجامدرا کە دواتر بەشداربوون لە سکانداڵەکەی واتەرگەیت)، و بەرگریکردنەکەی لەلایەن لیۆناردی بۆدین و مامۆستای قوتابخانەی یاسای هارڤارد چارڵز نێسۆن، دادوەر ویلیام ماتیۆ بایرن جونیۆر هەموو تۆمەتەکانی دژی ئێڵسبێرگ لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٧٣دا ڕەتکردەوە. ئێڵسبێرگ لە ساڵی ٢٠٠٦ خەڵاتی بژێوی ڕاستی پێبەخشرا، هەروەها بەو شێوەیە ناسرابوو کە نموونەیەکی گرنگی لە تیۆری بڕیاردا داڕشتووە، کە پارادۆکسی ئێڵسبێرگ بوو؛ بۆ لێکۆڵینەوە بەرفراوانەکانی لەسەر چەکی ئەتۆمی و سیاسەتی ئەتۆمی؛ و بۆ دەنگی پشتگیری بۆ ویکیلیکس و چێڵسی مانینگ و ئێدوارد سنۆدن. ئێڵسبێرگ خەڵاتی ئۆلۆف پاڵمێی ساڵی ٢٠١٨ی پێبەخشرا بەهۆی "مرۆڤگەرایی قووڵ و بوێری ئەخلاقی ناوازەی". ئەندامی دامەزرێنەری پیشەییەکانی هەواڵگری دێرین بوو بۆ عەقڵیەتی. ئێڵسبێرگ لە ساڵی ٢٠٢٣ بەهۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد. وەسفکردنی سەرەوە لە وتارەکەی ویکیپیدیا Daniel Ellsberg، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA، لیستی تەواوی بەشداربووان لە ویکیپیدیا.